Çocuğunuz konuşurken bazı sesleri tekrar ediyor, uzatıyor ya da kelimenin başında takılıp kalıyorsa, aklınıza ilk gelen soru muhtemelen şudur: “Bu kekemelik mi, geçer mi?” Bu yazıda kekemelik hakkında güvenilir kaynaklara dayanan temel bilgileri ve evde neler yapabileceğinizi bulacaksınız.
Çocuklarda kekemelik ne kadar yaygın?
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı NIDCD’ye göre kekemelik en sık 2–6 yaş arasındaki çocuklarda görülür ve çocukların yaklaşık %5–10’u bir dönem kekeler.
Avustralya’da 1.600’den fazla çocuğun bebeklikten itibaren izlendiği toplum temelli bir çalışmada, 4 yaşına kadar kekemeliğin başlama oranı %11,2 olarak bulunmuştur (Reilly ve ark., 2013). Aynı çalışmada, kekemeliği başlayan çocukların 4 yaşında dil ve sözel olmayan becerilerinin daha zayıf olmadığı, ruh sağlığı ve mizaç açısından da belirgin bir olumsuz etki görülmediği bildirilmiştir.
Kısacası, okul öncesi dönemde kekemelik sanıldığından daha yaygındır ve tek başına çocuğunuzun gelişiminde başka bir sorun olduğu anlamına gelmez.
Kekemelik belirtileri: Normal akıcısızlık mı, kekemelik mi?
Konuşmayı yeni öğrenen pek çok çocuk zaman zaman akıcılığını kaybeder. Amerikan Pediatri Akademisi’nin (AAP) aile bilgilendirme sitesi HealthyChildren.org’a göre:
Gelişime bağlı (normal) akıcısızlıkta çocuk genellikle kelime ya da kelime grubu tekrarlar. Bu durum özellikle heyecanlı, yorgun ya da aceleci olduğunda ortaya çıkar.
Kekemeliği düşündüren belirtiler ise şunlardır:
- Kelimenin ilk sesini uzatma: “Ssssssabah parka gittik.”
- Ses tekrarı: “B-b-b-bebeğe bak!”
- Konuşurken eşlik eden davranışlar: göz kırpma, ağızda gerginlik, yana bakma, göz temasından kaçınma
Kekemelik kendiliğinden geçer mi?
NIDCD’ye göre kekemeliği olan çocukların yaklaşık %75’i iyileşir. Geri kalan yaklaşık %25’inde ise kekemelik yaşam boyu sürebilen bir iletişim bozukluğu olarak devam edebilir. Yairi ve Ambrose’un (2013) kapsamlı derlemesi de çocuklarda kendiliğinden iyileşme oranının yüksek olduğunu desteklemektedir.
Ancak hangi çocuğun kendiliğinden iyileşeceğini önceden bilmek mümkün değildir. Bazı durumlar kekemeliğin kalıcı olma olasılığıyla ilişkilendirilmiştir (HealthyChildren.org):
- Ailede kekemelik öyküsü (en güçlü belirleyici olarak belirtilir)
- Erkek çocuk olmak — NIDCD’ye göre erkek çocuklarda kekemelik kızlara göre 2–3 kat daha sık görülür ve yaş ilerledikçe bu fark artar
- Kekemeliğin daha geç, örneğin 4 yaş civarında başlaması
- Eşlik eden başka bir konuşma ya da dil sorununun bulunması
Kekemelik neden olur?
NIDCD’ye göre kekemeliğe yol açan mekanizmalar henüz tam olarak anlaşılamamıştır. En sık görülen tür olan gelişimsel kekemelikte birden fazla etkenin karmaşık etkileşimi rol oynar. Beyin görüntüleme çalışmaları kekemeliği olan kişilerde bazı farklılıklar olduğunu göstermiştir ve genetik etkenlerin de katkıda bulunduğu bilinmektedir.
Kekemelik için ne zaman terapiste gidilmeli?
NIDCD, bir çocuğun şu durumlarda değerlendirilmesini önerir:
- Kekemelik 3–6 aydır devam ediyorsa,
- Konuşurken zorlanma davranışları görülüyorsa (yüzde ya da bedende gerginlik, göz kırpma gibi),
- Ailede kekemelik öyküsü varsa.
Bunların dışında çocuğunuz konuşmaktan kaçınıyor, konuşmasıyla ilgili üzüntü ya da kaygı gösteriyorsa ya da siz endişe duyuyorsanız da bir dil ve konuşma terapistine danışabilirsiniz. Değerlendirmede çocuğun gelişim öyküsü, konuşma davranışları ve konuşma becerileri birlikte ele alınır. Kekemelik terapisi sayfasında terapi sürecini; kekemelikten farklı akıcılık sorunları için ise Akıcılık Bozuklukları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kekeleyen çocuğa evde nasıl destek olunur?
NIDCD ve AAP’nin ailelere önerileri şöyle özetlenebilir:
Yapın:
- Çocuğunuza bol bol konuşma fırsatı tanıyan, rahat bir ev ortamı sağlayın.
- Konuşurken onu dikkatle dinleyin ve nasıl söylediğine değil, ne söylediğine odaklanın.
- Kendiniz biraz daha yavaş ve rahat konuşun.
- Sabırlı olun; sözünü bitirmesi için ona zaman tanıyın.
- Konuşma baskısını azaltın; örneğin art arda soru sormak yerine yorum cümleleri kurun.
- Çocuğunuz konuşmasındaki takılmaları fark ediyorsa, bu konuyu sakin ve olumlu bir şekilde konuşabilirsiniz.
Yapmayın:
- Konuşurken acele ettirmeyin ve sözünü kesmeyin.
- “Yavaş konuş”, “Ne söyleyeceğini önce bir düşün” gibi uyarılarda bulunmayın.
Kekemelik fark edildiğinde erken dönemde bir değerlendirme yaptırmak, hem çocuğunuzun ihtiyaçlarını belirlemek hem de size doğru yol haritasını sunmak açısından önemlidir.
Çocuğunuzun genel dil gelişimini yaşına göre takip etmek için Çocuğum Geç mi Konuşuyor? yazısına da göz atabilirsiniz.
